از اعلمی مطرود تا اعلمی محبوب!

بیستم اسفندماه روز خبرسازی بود. در این روز دو تن از چهره­های سیاسی آذربایجان در دو شهر کاملاً تاثیرگذار بطور رسمی اعلام کاندیداتوری کردند؛ میرحسین موسوی در تهران و اکبر اعلمی در تبریز.

در اینکه ورود موسوی و اعلمی به عرصه انتخابات ریاست جمهوری سال آینده، تحلیل و ارزیابی کارشناسان و تحلیلگران سیاسی کشور را به هم ریخت، شکی نیست. چرا که حضور موسوی در عرصه­ی رقابت­ها، احتمال کناره­گیری خاتمی به نفع وی در روزهای آتی را افزایش داده است و این مسئله هر دو جبهه­ی سیاسی مطرح کشور را با چالش­های اساسی مواجه ساخته است. بنابراین باید منتظر اتفاقات جدیدی در عرصه­ی سیاسی کشور در روزهای آتی باشیم. اتفاقاتی چون شکاف در دو جبهه­ی اصولگرا و اصلاح­طلب، کناره­گیری خاتمی و کروبی به نفع موسوی و یا حمایت گروه­های میانه­روی اصولگرا از موسوی.

اما آنچه را که در این نوشته به دنبال تحلیل آن هستیم نه اعلام رسمی کاندیداتوری موسوی بلکه اعلام کاندیداتوری اکبر اعلمی است. اعلمی جدا از سوابق مدیریتی خود در نهادهای امنیتی و اجرایی کشور، دو دوره نمایندگی مردم تبریز، آذرشهر و اسکو در مجلس شورای اسلامی را نیز عهده­دار بوده است و از این جهت برای اغلب کسانی که اندک علاقه­ای به مسایل سیاسی و اجتماعی کشور دارند شناخته شده می­باشد. وی با صدای رسا و نطق­­های آتشین خود، چه در مجلس ششم و چه هفتم، طیفی از فراکسیون مجلس را نمایندگی می­کرد که تعداد اعضایش معمولاً در خود وی خلاصه می­شد. برای همین می­توان گفت که سخنان و نطق­های اعلمی در مجلس، همیشه متفاوت­تر می­نمود. انتقادات جدی به دولت­های خاتمی و احمدی­نژاد، سوالات مکرر از وزرای دولت­های هفتم، هشتم و نهم و کشاندن آنها به مجلس جهت پاسخگویی، تلاش برای اجرای اصول معطل مانده قانون اساسی و حمایت از حقوق اقوام و ملیت­های ایرانی از وجوه متمایز وی با دیگر نمایندگان مجلس بود. مشی سیاسی اعلمی چنان بود که هیچ کدام از طیف­های سیاسی کشور تاب و تحمل وی را نداشتند چرا که وی بدون در نظر گرفتن هرگونه تعصب و وابستگی حزبی، به بیان نواقص و کمبودها می­پرداخت و در صورت نیاز بدون ترس و واهمه به مخالفانش می­تاخت. همین ویژگی اعلمی باعث شد که از سوی هر دو طیف به اصطلاح اصولگرا و اصلاح­طلب کشور به حاشیه رانده شود. البته در این میان اصولگرایان که قدرت بلامنازع نهادهای نظارتی را در دست داشته و دارند همیشه یک قدم از اصلاح­طلبان جلوتر بودند. در هرحال با نزدیکی ماه­های پایانی مجلس هفتم، اصولگرایان که در تلاش خلاصی از شر اعلمی در مجلس هشتم بودند سخنان وی در جمع خصوصی اعضای حزب اعتماد ملی زنجان را بهانه­ قرار داده و شدیداً به وی تاختند. گروهی از نمازگزاران را بر علیه وی تهییج کرده و به خیابان­ها کشاندند. اصلاح­طلبان هم که در دو دوره­ی حضور اعلمی در مجلس از گزند انتقادات وی در امان نمانده بودند با سکوت معنادار خود راه را برای حذف وی از مجلس هشتم توسط اصولگرایان هموارتر ساختند. اعلمی از سوی شورای نگهبان ردصلاحیت شد و بالاخره همانی اتفاق افتاد که از سالها پیش، مخالفان سرسخت اعلمی در هر دو طیف، منتظر آن بودند.

حدود سیزده ماه از ردصلاحیت اعلمی می­گذرد و اکنون، وی بار دیگر همت کرده و برای حضور در عرصه انتخابات پا پیش نهاده است، با این تفاوت که این بار هدف وی نه رسیدن به کرسی­های سبز مجلس، بلکه تکیه بر مسند ریاست جمهوری است. اما آیا اعلمی این­بار از فیلتر شورای نگهبان خواهد گذشت؟ عده­ای معتقدند اعلمی بی­چون و چرا ردصلاحیت خواهد شد و عده­ای دیگر با لحاظ شرایط زمانی، بر تایید صلاحیت وی امیدوارند. در کل این موضوعی است که از چند ماه قبل، به دغدغه­ی اصلی طرفداران اعلمی از یکسو و گروه­های اصلاح­طلب از سوی دیگر تبدیل شده است، هرچند که گروه­های اصلاح­طلب نمی­خواهند این دغدغه به سطح جامعه تسری یابد.

هرچند یک­سال پیش، صلاحیت اعلمی توسط شورای نگهبان احراز نشد اما قراین نشان می­دهد اینک شرایط کاملاً به نفع وی تغییر یافته است. دولت احمدی­نژاد که به دلیل سیاست­های غلط اقتصادی، از همان ابتدا مورد تاخت مخالفان سیاسی خود قرار داشت این روزها به دلیل رکود اقتصاد جهانی روزهای بس دشواری را می­گذراند، روزهایی که مطمئناً ماحصل آن برای دولت وی خوشایند نخواهد بود، بویژه اینکه دیگر فرصت چندانی برای انتخابات ریاست جمهوری باقی نمانده است و کاری از دست دولت اصولگرای وی برای تغییر وضعیت فعلی برنمی­آید. لذا بدون شک، حامیان دولت نهم بویژه آنهایی که در نهادهای نظارتی همچون شورای نگهبان حضور دارند به یاری وی خواهند شتافت. برای احمدی­نژاد و اصولگرایان در وضعیت فعلی، چه کمکی بالاتر از شکستن آرای اصلاح­طلبان از طریق تعدد کاندیداهای اصلاح­طلب می­توان مفروض داشت. در هرحال در این فرضیه، اعلمی صرفاً به این دلیل تایید صلاحیت خواهد شد که اصلاح­طلبان به پیروزی نرسند. البته این تنها یک بُعد فرضیه­ی احتمال تایید صلاحیت اعلمی است.

بعد دیگر این فرضیه به نهادهای امنیتی کشور برمی­گردد. در یک دهه­ی گذشته جریانات فرهنگی و سیاسی متعددی در بین اقوام غیرفارس زبان کشور رشد یافته است. یکی از این جریان­ها مربوط به جریانات سیاسی و فرهنگی مردم آذربایجان می­باشد. این جریان که اصولاً خواستار اجرای اصول معطل مانده قانون اساسی بویژه اصول 15، 19 و 48 می­باشد تاکنون نه تنها به نتیجه مثبتی دست نیافته بلکه در موارد متعدد با تضییع و فشارهای سیاسی و روانی هم مواجه شده است. با اینحال جمعیت قابل توجه ترک­زبانان که نزدیک 50 درصد جمعیت کشور را شامل می­شود سبب شده تا دولت و نهادهای امنیتی هر از گاهی به ارزیابی توان سیاسی این جریانات بپردازند. به نظر می­رسد سوابق اعلمی در دوران نمایندگی­اش در دفاع از حقوق قومیت­ها و زندانیان سیاسی اقوام بویژه زندانیان سیاسی آذربایجان و محبوبیت وی در بین اقشار مختلف اقوام و قومیت­های غیرفارس زبان علی­الخصوص آذربایجانیان، نهادهای امنیتی کشور را وسوسه کرده تا از این فرصت ـ کاندیداتوری اعلمی برای انتخابات ریاست جمهوری ـ برای رسیدن به هدف فوق بهره جویند. ظاهراً هرچند دو طرف دیگر مساله یعنی مردم و خود آقای اعلمی هم به این هدف نهادهای امنیتی کشور واقف هستند ولی نمی­خواهند یک فرصت طلایی را از دست بدهند. مردم یا همان طرفداران اعلمی در آذربایجان، حضور وی در انتخابات را فرصتی برای اعلام نارضایتی خود از سیاست­های فرهنگی و سیاسی ارکان فرهنگی و سیاسی نظام در آذربایجان می­دانند که به عقیده­شان بایستی به نحو احسن از آن استفاده شود. آقای اعلمی هم فرصت را مغتنم می­شمارد تا از قِبل این جریان، تایید صلاحیت شده و با کسب آرای نسبتاً بالایی که پیش­بینی می­کند هم جایگاه خود را در بین مردم آذربایجان تثبیت کند و هم از آن برای کسب پست­های مهم وزارتی مانند وزارت کشور و وزارت امورخارجه بهره برد.