قاراداغ

جعفر پوررضوي

باتيبسان آغ قارا هئي هئي قاراداغ   

ساچي آغ، گؤز قارا هئي هئي قاراداغ

سيلكه­له ساچلاريني قار سپه­لنسين، دور اويان

دوشموشم سندن اوزاق اودلانيرام سن­سيز اينان

باس مني باغرينا دولدور گؤزومو توپراغيلان

دوشدو باغريم دارا هئي هئي قاراداغ

ساچي آغ، گؤز قارا هئي هئي قاراداغ

سن داياقسان ائلينه باشين اوجا شانلي داياق

باش بولوددان يوخاري توپراغين آلتيندا آياق

قارا ساچلار سريليب چيينينه جئيراندي داراق

ساچيني آچ دارا هئي هئي قاراداغ

ساچي آغ، گؤز قارا هئي هئي قاراداغ

واردير اووجوندا گونش گوندوزه، آخشامدا آيين

او تايين گنجه­دي تبريز دير، اهر دير بو تايين

دالغلارلا ووروشور چوخ داريخير آرپا چايين

سسله گلسين سارا هئي هئي قاراداغ

ساچي آغ، گؤز قارا هئي هئي قاراداغ

یئنه ده آرپا چاييندا گؤروشور نازلي سارا

خان چوبان منصور اولوب، چكدي اؤزون بيرده دارا

يئتيريب بيرده كوراوغلو خبرين، كيم نيگارا؟

كيم دئييبدير يارا هئي هئي قاراداغ

ساچي آغ، گؤز قارا هئي هئي قاراداغ

قايالاردان اوجالان قارتالا بابك دئييرم

قانادين گؤيده آچان قارتالا بابك دئييرم

قايان اوسته ياشايان قارتالا بابك دئييرم

باغليام ايلقارا هئي هئي قاراداغ

ساچي آغ، گؤز قارا هئي هئي قاراداغ

هاوالاندير، هاوالانديرسين آشيق بيرده سازي

باغرينا باس بيزيله بيرده باريشدير آرازي

قوو قيشين بايقوشونو اؤلكه­ميزه پايلا يازي

گئجه­ني چك دارا هئي هئي قاراداغ

ساچي آغ، گؤز قارا هئي هئي قاراداغ

گون باتير گوندوز اولور باش اته­يين چملي قارا

كيم چكيبدير گؤره­سن كهليیي داغلاردا، دارا

ديليمه باسديلا داغ، اف قاباريب اولدو يارا

اولدو بيتمز يارا هئي هئي قاراداغ

ساچي آغ، گؤز قارا هئي هئي قاراداغ

معرکه­ی پهلوان

همه چیز عادیست عین همیشه. بی­آنکه متوجه شده باشم وارد خیابان اصلی می­شوم. مردم چون گله­ی بی­شبان در هم می­لولند. هرکدام هراسان به جایی می­دوند. اینجا جنگلی است با انبوهی از انسان. اینجا حقیقتاً قانون جنگل حکمفرماست. نخوری، خورده می­شوی. نکشی، کشته می­شوی. دیر بجنبی کلاه­ات پس معرکه­است. وقتی به خود آیی، همه را باخته­ای. مال، آبرو، حیثیت و انسانیت­ات را. صدای قهقهه­ی مردم از چندمتری به راحتی شنیده می­شود. ازدحام جمعیت بیشتر و بیشتر می­شود. جلوتر می­روم. گویی پهلوانی معرکه گرفته است. آری همینطور است. چشمانم هنوز می­توانند یاری­ام نمایند. پاهایم هنوز می­توانند لشم را جلو بکشند و حافظه­ام هنوز می­تواند خاطرات دوران کودکی­ام را برای یکبار هم که شده جلو دیدگانم مجسم سازد. "یا ابوالفضل! یاری­ام کن"، "مرا شرمنده اهل و عیالم نساز"، "دستت را به حرمت سقای کربلا توی جیبت کن و به یاد کشته­ی کنار نهر القم دعایم نما". آری در یک آن همه چیز را در ذهنم مجسم می­کنم. می­بینم. چه خوب هم می­بینم. سربازی بلند قامت، ریسمان نایلونی نحیفی دور بازوانش می­بندد. همه نگاهشان می­کنند. همه با صدای بلند می­خندند. همه راضی به نظر می­رسند. همه تاییدشان می­کنند. پهلوان آماده است. آماده است تا دور تا دور میدان را  بچرخد. بچرخد و ورد بخواند. بچرخد و از تماشاگران طلب یاری نماید. اما میدان بسیار تنگ است. تنگ­تر از دل­های زنگ­آلود ما. تنگ­تر از آنچه­ به فکرش رسد. می­چرخد. جداول پیاده­رو مانع می­شوند. دستانش توان حرکت ندارند. بازوانش از کار افتاده­اند. چون درخت بید می­لرزد. مردم می­خندند. مردم از حرکت­های غیرعادی جوان سرمست می­شوند. صدای قهقهه­شان فضا را پر می­کند. مردم باد می­­شوند و به راه می­افتند. مردم باد می­شوند تا بید را بلرزانند. باد می­شوند تا بر خرمن دیگران آتش زنند. باد می­شوند تا شرف و انسانیت را بگیرند. باد می­شوند تا همه را از حقیقت تهی سازند.

دیگر چشمانم رو به تیرگی می­روند. پاهایم عقب و عقب­تر می­مانند و حافظه­ام چون ساعت کوکی پدر بزرگم قفل می­کند. دیگر هیچ آرزویی ندارم. هیچ چیزی از خدا نمی­خواهم. به خاطر همه داده­ها و نداده­­هایش سپاسگزارم. سپاسگزارم.

اورخون الیفباسی ایله یازیلمیش آبیده

اورخون ـ یئنی­سی داش کتیبه­لرینده (مونقولوستان) قدیم تورک ـ رونیک یازیسی.

گول ـ تکین آبیده­سی

 اورخون ـ یئنی­سی یازی­لاری روس عالیم­لری اس. مال­او، ای. استبل­اوا، تورکیه عالیم­لری ان. ح. اورکو، ار.ار. آرتا، م.ارگین، ت.تکین، ا.ب. ائرجیلاسون، آذربایجان عالیم­لری ف.زئینال­اووا، ا. رجب­او، ی.ممد او طرفینده­ن تدقیق ائدیلمیشدیر.

ماراقلیدیر کی، بیر چوخ حاللاردا اورخون ـ یئنی­سی کیتابه­لرینده تورکیه تورکجه­سینده­ن داها چوخ آذربایجان تورکجه­سینه عایید اولان سؤزلر ایشله­دیلیر. اؤرنک اوچون، "بئن" یوخ "من" ، "کندیم" یوخ "اؤزیم" (اؤزوم) و ...

گؤل ـ تکین آبیده­سی ایلته­ریش خاقانین اوغلو، بیلگه خاقانین کیچیک قارداشی گؤل ـ تکین­ین وفاتیندان سونرا (685 ـ جی ایل فئوریه­نین 27 ـ سی) اونون شرفینه قویولموشدور. بیر چوخ چاغداش تدقیقات­چیلار بو متن­لری شعر و نظم اؤرنک­لری حساب ائدیر و اونلارین اوسلوب خصوصیت­لرینی ان چوخ " دده قورقود" کیتابی متن­ینه یاخین اولدوغونو قئید ائدیرلر.

در بدو ورودم همینکه از دروازه شهر وارد تبريز می­شوم احساس می­کنم شهر، در قبال زيبايي طبيعت ورزقان رنگ باخته است و کسی چشم به راه من نیست. آرزو می­کنم ای کاش در بقچه­ی روستائیان جا می­گرفتم تا هر روز  در رفت و آمد آنان سری هم به سرزمین اجدادی خویش می­زدم، سرزمینی که با پای­افزار عشق صحرا صحرا جلوه­های طبیعی و ویژه دارد و انبوه تماشایش در هیچ دیدگانی آرام نمی­گیرد. در آستانه­ی ورودی شهر چشمی به دروازه­ی شهر نیست. کسی بر تو خوشآمد نمی­گوید. بوی جادویی نان، بوی تنور داغ و صدای خاله خاتون نمی­آید. هر کس برای خویش شعبده بازاری بنا نهاده و ره­آورد این زندگی ماشینی، تلاش از صبح تا شب برای زندگی چشم هم چشمی است. اما من هنوز دوست دارم سادگي روستا و روستائيان را.

به

تقديم به آناني كه به ايستادگي، ايستادگي مي آموزند و به مقاومت،

درس مقاومت مي دهند. تقديم به ملت مقاوم و ايستاده ايران!

 

به جرم بی گناهی ام

به جرم بی گناهی ام، مرا به دار می کشند

مرا به دار می کشند، به جرم بی گناهی ام

به جرم آنچه جرم نیست

به جرم یک نگاه سبز

به جرم آنچه عاشقم

به جرم آنچه جز خدا، به دیگران « نه » گفته ام

مرا به دار می کشند

مرا به دار می کشند

*            *             *

مرا به دار می کشند، به جرم آنچه « او » نی ام

به جرم آنچه مثل « خود » هنوز می کشم نفس

به جرم آنچه من هنوز به « خویشتن » نمرده ام

به جرم آنچه زنده ام

نمرده ام به زندگی

هنوز لحظه های من به « خویشتن » نمرده اند

*           *                 *

مرا به دار می کشند به جرم آنچه زنده ام

هنوز نغمه های من  به رنگ سبز زندگیست

هنوز آسمان من ستاره هدیه می دهد

هنوز ریشه مرا  تفاله ها نخورده اند

هنوز شاخ و برگ من پر از نشاط و زندگیست

*         *           *

مرا به دار می کشند به جرم آنچه شعر من

سبد سبد شکوفه است

هنوز در نگاه من پرنده لانه می کند

هنوز در زبان من حدیث عشق زنده است

هنوز کوچه های من شمیم یار می دهد

به من بهار می دهد

*              *               *

مرا به دار می کشند

به جرم آنچه من هنوز بسان « او » نگشته ام

هنوز من همان منم

نه دیگران، نه دیگری

هنوز در نگاه من شکوه عشق خواندنی ست

هنوز می توان مرا ز بوی گل نشان گرفت.

کم‌‌درآمدترین معلم حق‌التدریسی ناحیه، پنج روز هفته با ماشین مرکوری دست دوم پدرش به تقاطع خیابان هاو و هفتاد و نهم می‌رود، سرعت ماشین را کم می‌کند، با گل و شُل از رمپ می‌گذرد و وارد پارکینگ مدرسه‌ی متوسطه‌ی پاتریک هنری می‌شود که در آن یک بند درس می‌دهد، بی‌آنکه فرصت قهوه و استراحتی باشد، آزرده می‌شود و بعد یاد قرار دیشبش می‌افتد و آرزو می‌کند کار به جاهای بهتری بکشد، مثلا عشق، پا تند می‌کند خودش را به دفتر می‌رساند و لیست حضور و غیاب را برمی‌دارد، لیستی که نمی‌تواند با منوی مخصوص کافه‌تریایی مقایسه‌اش کند که قهوه‌ی مخصوصش حال او را جا می‌آورد و دلش می‌خواهد یکی که می‌آوردش از آن دونات‌هایی بیاورد که خیلی دوست دارد، دست‌کم از درس دادن به کلاس هفتمی‌ها و توضیح معنی شعر بیشتر دوست دارد. به هر حال معلم حق‌التدریسی است و کارش که تمام می‌شود، به سمت جنوب راه می‌افتد و به خانه‌ی پدرش می‌رود که سر شام از او می‌پرسد کارش چطور است و او هم می‌گوید خوب است و پدرش می‌گوید که بعد مدتی استخدام رسمی‌ می‌شود و حقوق و مزایای ثابت می‌گیرد، اما او می‌داند که درس دادن در آن مدرسه یعنی چه و دوست دیشبی‌اش زنگ می‌زند که بپرسد گرفتار است یا نه، می‌گوید کار دارد، چون به پدرش قول داده که ماشینش را بشوید و از وقتی مادرش مرده قول‌هایی که به پدرش می‌دهد خیلی مهم است، به علاوه این کمترین کاری است که می‌تواند بکند، برای او که ماشین را هفته‌ای پنج روز می‌دهد تا به سمت دریاچه‌ی بزرگ و ضلع‌ شمال شرقی خیابان هاو و هفتاد و نهم برود و باقی را هم که می‌دانید.

 غیبت

مردی داشت تعریف می‌کرد که چه‌طوری می‌خواستند کلکش را بکنند. چه‌جوری کَت و کولش را بسته بودند و لوله‌ی‌ اسلحه را روی شقیقه‌اش گذاشته بودند و داد می‌کشیدند. او الان زنده است و دارد تعریف می‌کند.
ما هم زنده هستیم و داریم گوش می‌دهیم. 

عدالت

مرد مستی که روی نیمکت پارک نشسته بود - آن روز هوا بدجوری سرد بود- گفت: "اون یارو رو یادت میاد؟"
اسم یکی را گفت "همونی که 25 سال پیش کلک زنشو کند؟"
من گفتم: " نه!"
گفت: " اون من بودم" بعد اضافه کرد: " قضیه‌ی مربوط به 25 سال پیش یادت هس؟"
عصر- هوا گرم بود- این فکر دارد عذابم می‌دهد که نکند حرفش را درست نفهمیده‌ام.

چیز مهمی نیست
روزی زنی از آسمان به زمین افتاد. شاید روی شاخه‌ی درختی گیر کرده و بعد روی دست‌های فرانتس گروتر افتاده باشد. مرد آن‌جا وایستاده بود، زنی روی دست‌هایش. همه می‌گفتند این که چیز مهمی نیست.
من گفتم البته چیز چندان خوشایندی هم نیست.
و فرانتس گروتر آن‌جا وایستاده بود، زنی روی دست‌هایش، چه موهایی، چه بر و رویی، چه هیکلی، و حالا من از خودمان می‌پرسم، چه‌طوری می‌خواهیم این قصه را تمام کنیم. ولی در همین لحظه، قصه خودش به آخر می‌رسد و فرانتس گروتر آن‌جا وایستاده، زنی روی دست‌هایش.

توضیح
صبح برف بارید. کاش می‌شد خوشحال بود. کاش می‌شد کلبه‌های برفی درست کرد یا چند آدم برفی و می‌شد آن‌ها را مثل نگهبان جلوی خانه گذاشت.
برف آرامش‌بخش است. همه‌ی خاصیتش همین است و می‌گویند اگر آدم توی برف چال شود، تنش گرم می‌ماند. اما برف توی کفش‌ها رخنه می‌کند. ماشین‌ها را از حرکت بازمی‌دارد. قطارها را از خط خارج می‌کند و دهکده‌های دورافتاده را تنها می‌گذارد.

نویسنده: علیرضا نصیرزاده

یازار:عليرضا نصيرزاده بكرآباد

 آغ ياغيش باشلادي شيديرغي ياغماغا. بير ياندان گون چيخميشدي ائله بير يانداندا يئكه ـ يئكه ياغيش دامجيلاري يئره و دام ـ دووارا سپه له نيردي... . بير آز سونرا هاوا بيردن آچدي، اوندا ده ده م باشلادي سؤزونون قالانينا... هن!او نرمان اوغلو علي گيل، او تايدان گلميشديلر، او تايدان قارا باغدان. اونون « تؤحفه » آدلي، اوجا بوي، آغ شلته لي بير گؤيچك قيزي واريدي كي اونودا « مشدي» آلميشدي. مشدي اؤزوده آريخدان، اوزون سوو، بير اتي آجي كيشي دي. هئچه هيرسله نردي و يامان ـ سؤيوش وئريب ساواشاردي. هئچ ياديمدان چيخماز كي كندده ميللتين آغزينا دوشموشدو كي: حئييف تؤحفويه! ائله بيل كي پئشه دوراني وئريب سن ائششه يه...!! بو سؤزو،  كوچه ـ باجا دا دئييب، حئييف لنرديلر. آمما اؤز آراميزدي، مشدي كيشي آروادين بتر ايستردي. ائله اونا گؤره بوتون دونياني آلت ـ اوست ائلييه بيلردي. البتده بونو دا آللاه بيلسين، يازيق ننه م هئي بيزه تعريف لردي كي تؤحفه بير گون گلدي منه كي: « آي گولو خالا! مشدي كيشي، مني اصلاً سؤيمور... بلكه او قلبي قره لييينده ن بو ادالاري چيخاردير! » ائله بو سؤز ده ده مين آغزيندان چيخماميشدي كي بيردن بتر ايلديريم شاخدي. ننه م تئز قاييديب دئدي كي: « او زامان مشدي ني چؤلده جوت اكنده اؤكوزلرينن بيرليكده ايلديريم ووردو، ائله گره كده قلبي قره ني ايلديريم وورسون! ننه م بولاري   دئيينده، كوچه ـ باجاندا هاي ـ كوي قوپدو كي بتر سئل گلير. منده تئز دوروب چايا ساري قاچديم... . سئلين گؤزه ل ايي سي بورنوما ووروردو، بئينيمده ده مشدي كيشي فيرلانيردي كي قلبي قره ايميش، اونو دا ايلديريم ووروب، سونرا جنده يينده آتيب لار بئله سئل ـ سو آپاريب.     

این شعر را آقای ابراهیم رزمی در وصف اسب سواری خانم نگین آویژگان سروده است

یئر آدلاری هر یوردون اوزه للیک له او یوردون یئرلی اولوسونون دیل , کولتور هابئله تاریخین آیدین شکیلده گوستریرلر. بو آدلار باره ده دوز و اصولو صورتده آراشدیرمالار آپاریلسا , شاید یوردوموزدا کئچمیش چاغلاردا اوز وئره ن چوخلو اولایلارین نده نی , باش وئره ن یئری هابئله هانسی چاغا عایید اولدوقلاری آیدین لاشار. ائله بونا گوره دیر کی بو آدلاری گره ک قورویوب , گلن نسیللره چاتدیراق .بو ایشی گورموش اولساق ایکی هدفه چاتمیش اولاجاغیق : بیرینجی بو کی بو آدلاری قورویوب آرادان گئتمه لرینین قاباغین آلمیشیق . ایکینجی ده بو کی بو باره ده اوز وظیفه میزی یئرینه یئتیرمیشیک .

بو نا گوره ده من چالیشمیشام اوز آنا یوردومون بوتون یئر آدلارین توپلاییب , علاقمندلرین اختیاریندا قویام . اولو تانری دئیه ن اولسا گلن یازیلاریمدا بو کندده تانینمیش بیتگی , اوت هابئله آغاج آدلارین دا قوللوغوزا چاتدیراجاغام .

دئمه لی یم کی بو یئر آدلاری قاراداغ ماحالینین "ارزیل" کندینه عاییددیرلر .اومود کی حورمتلی اوخوجولار خصوصیله آذربایجان باره سینده آراشدیرما آپاران تدقیقاتچیلاریمیز بو یازیدان فایدالانمیش اولالار .

تلفوظ ایشتباهلارین آرادان قالدیرماق اوچون بو آدلاری عرب الفباسیندان علاوه لاتین الفباسی ایله ده اوخوجولار اوچون یازمیشام .

                           دووار

قارشیمدا دوروب اوجا بیر دووار

هئی چالیشیرام

 ووروشورام

 چاتا بیلمیره م .

بوتون دیلک لریم اونا باغلی دی

آمما حاییف اوندان آشا بیلمیره م .

                                         خلقی بیدار ائیله ره م

دلبرا قالمیش بیزه دونیا ثمود و عاد دان

خسرو پرویزده ن , شیرینده ن , فرهاد دان

نئیله سه اینسان اولار آسوده خاطیر هر زامان

غصه سیز , غم سیز یاشار – ائتدیم سووال اوستاد دان

اولما دوراندیش چوخ , درویش احوال اول دئدی

یوخ جاهاندا بیر گوزه ل شئی هرچه باداباد دان

عقل بیدار اولسا پرت ائیلر سنی صبح و مسا

ایچ شرابی , سوک چیخار غم ریشه سین بنیاد دان

اوغلون ایستر مرگیوی , قیز تلخ ائده ر اوقاتیوی

فایدا یوخدور سنه اوولاد دان , احفاد دان

باغی سات , دکانی خرج ائت , ائدیر واریث غلط

خئیر گورمز هر آتا , هر والیده , اوولاد دان

باغی سات , سرباز و توپچی غصه سینده ن اول خیلاص

چونکی باغ دلتنگ ائده ر باغ صاحیبین آرواد دان

چون وورار قامچی باشیندان میللتین سربازلار

توربۀ محمود تیتره ر ناله و فریاد دان

نه جوانه رحم ائده ر , نه پیره نه خان باجی یه

علم ظولمی حرمله تحصیل ائدیب شدداد دان

سات میتیل یورغانی وئر سربازا قورتار جانیوی

ای توکذ باجی مرووت گوزله مه جللاد دان

بابی یم , من ائتمه ره م اندیشه روز حشرده ن

حاجی قارداشلار نییه خوف ائیله میر میعاد دان

چاره یوخ غیری قویوب قاچماق , اوغول آل بیر بیلیت

دیغلار اینسان چیخماسا بو خانۀ برباد دان

دویدو ایستیبداد دان تورک و فرنگ و روم و روس

دویمویور بیلمم نییه ایرانلی ایستیبداد دان

ظولم الین کوتاه ائدین ایش گوسترین ایشسیز لره

تا به کی گلسین سسی ایرانلی نین باغداد دان

علمیده ن بی بهره میللت نئیله سین ای دوستان

ائتمه سین هیجرت , نه یاپسین بو خراب آباد دان

غئیر میللت لر قویار اوولادینا میراث علم

بیر کفن , بیر قدداره قالدی بیزه اجداد دان

خلقی بیدار ائیله مک مومکون می خواب جهلده ن؟

ائیله ره م بیدار "معجز" قورخماسام ایجاد دا دان .

اوچ گوندو یامان بئکارلامیشیق . ایشیمیز سحرده ن – آخشاما ده ک ائوده اوتوروب دانیشیب , یا دا بیلگی سایار (کامپیوتر ) ایله اویناماق اولوبدور .

دونن آخشام چاغی بئکارچیلیق بیر حدده چاتمیشدیر کی , اوز گتیرمیشدیک " شاه – وزیر " اویناماغا . و حتی اویوندا کوئیست ده اولان پولسوزلارین , یاغا سو قاتانلارین , ایییرمی گونون بویوندا بیر تومن جیبینده پول اولمایانلارین , پولسوزلوق دان ائشیکده احسانی چای ایچیب شام - ناهار یئیه نلرین , بیر گونده اوچ نفره یالنیز ایکی یوز تومن جیب خرجلی یی اولانلارین هابئله التیکه یئمه ییب ناهار یئیه نلرین ساغلیغینا آشیق آتیردیق .

بو گونو بئله باشا چیخاردیق , گوره ک صاباح باشیمیزا نه کول سوورولمالی ییق .

                               ایشیق

اوزاقلاردا

قارانلیق ایچره سیچراییر بیر ایشیق

اوزانیر یولوموز

آددیملادیقجا

قوشقوسوز بیر گون یئته ره م اونا

قوشارام اونونده قوپوزومون قیریلمیش تئللرین ,

باغلارام ایشیغیندا کوکسومون یوز ایللیک یارالارین .

                        دیلک

اولو یوردوم

آیدین لیق اولاجاق .

گول لر- چیچک لر آچاجاق .

یابانجی الینده سیخیلان دیلک لریم

آچیلمایان بومبالار کیمی

هویوشنه یاراداجاق

شایدده بیر گون اودا توتاجاق .

                       بولاغ

باخدیقجا دئیه ردیم :

نه دورودو بولاغین سویو

ایلقاریمیزدا دوز اولسون گره ک .

دوم – دورو سانکی سو اولسون گره ک .

ایندی کی باخیرام دورد بیر یانا

دالیرام خییالا

دوشونوره م

نه خوشوموش دونیادا دوزمک

هر چاغ سئومک , سئویلمک .